ФРАЗЕОЛОГИК БИРЛИКЛАР ТАДҚИҚИГА АНТРОПОЦЕНТРИК ПАРАДИГМА АСОСИДА ЁНДАШУВ
Организация
Ж.Ташенев университети магистранти Қозоғистон Республикаси, Чимкент шаҳри ХХ аср жаҳон тилшунослиги тарихида матн лингвистикаси шаклланган ва мустақил йўналишлардан бирига айланган давр ҳисобланади. Лисоний ҳодисаларни йирик масштабларда тадқиқ этувчи мазкур соҳа ХХІ асрда янада жадал суръатлар билан ривожланиб, фан олдига янги муаммоларни кўндаланг қўймоқда Ана шундай муаммолардан бири тил тизимини антропоцентрик парадигма асосида тадқиқ этишдир Тилшуносликда антропоцентрик парадигманинг шаклланиши тил эгаси сўзловчи шахс омилини тадқиқ этиш билан боғлиқдир ”Тилшуносликда антропоцентрик бурилишнинг юзага келиши структурализмнинг тилни тадқиқ этишнинг ”ўзида ва ўзи учун” тамойилини четга суриб, асосий эътиборини шахс омилига қаратади Жаҳон тилшунослигининг лингвопрагматика лингвокультурология, психолингвистика, когнитив тилшунослик этнолингвистика, дискурсив таҳлил каби йўналишларида фразеологизмлар шаклланиши ва идрокида шахс омили масаласи тадқиқот объектининг марказини ташкил қилади. Мазкур соҳаларнинг юзага келиши фанда инсонни янада чуқурроқ ўрганиш ҳамда лисоний фаолиятини кенгроқ ёритиш ҳаракатлари билан боғлиқдир Айтиш жоизки, илмий парадигмага ”тил эгаси” категориясининг киритилиши тилшуносликда шахс, лисоний онг, тафаккур, фаолият менталлик, маданият каби тушунчаларнинг янада фаоллашишини тақозо этади. Шахс омилининг тадқиқи тилшунослик фанининг психология, фалсафа, мантиқ, маданиятшунослик каби фанлар билан бир нуқтада кесишишга олиб келади ”Тил эгаси” тушунчаси ҳозирги вақтда тилшуносликда асосан қуйидаги маъноларда ишлатилмоқда: а) муайян тилда нутқий фаолиятни амалга оширувчи, яъни нутқ тузиш ва уни идрок этиш қобилятига эга бўлган шахс; б) тилдан мулоқат воситаси сифатида фойдаланувчи шахс, коммуникат; в) ўз миллатининг миллий маданий, маънавий қадрятларини акс эттирувчи луғат таркибини эгаллаган, уни намоён этувчи шахс, муайян тил вакили Н.Маҳмудовнинг ”Тилнинг мукаммал тадқиқи йўлларини излаб…” номли мақоласида лингвокультурология умуман, антропоцентрик парадигманинг моҳияти ва бу борадаги муаммолар чуқур ва асосли ёритиб берилган. Тилшунос олим яна бир мақоласидашундай деб ёзади: ”Шу нарса аниқки, халқнинг тийнати ва табиатини, руҳиятини ва менталитетини тилдан айро ҳолда тасаввур қилиб ҳам, тадқиқ этиб ҳам бўлмайди. Тилдаги бирликларда, айниқса, образли сўз, образли ибора-ифодаларда халқнинг ментал ўзига хослиги у ёки бу тарзда инъикосини топади Зотан, бундай образли ифодалар халқнинг образли нигоҳи, идроки ва тафаккури маҳсули ўлароқ дунёга келган” Ўзбек тилшунослигида ҳам бу йўналишларнин ривожланиши барча нарсаларда инсоннинг лисоний фаолияти етакчи восита ҳисобланади. Тил эгасиз айрича ўрганилмайди. Тилнинг ҳарқандай бирлик ядросида инсон туради. Жумладан, фразеологизмлар ҳам ана шундай тил бирликларидан ҳисобланади. Чунки, фразеологизмларда халқ маъданияти, характери, руҳияти, халқнинг кўп қирралари миллий ментал хусусиятлари намоён бўлади Фразеологик бирликлар миллат менталитети ва даҳосининг кўзгуси экан, уларни ҳар томонлама ўрганиш, хусусан, унинг миллий-маданий хусусиятларини антропоцентрик планда когнитив, лингвокультурологик, этнолингвистик жиҳатлари билан муштаракликда тадқиқ этиш ғоят муҳим Миллий қадриятлар бу – миллат учун муҳим ва жиддий аҳамиятга эга бўлган моддий ва маънавий бойликлар йиғиндисидисидир. Миллий қадриятлар миллатнинг тарихи, яшаш тарзи, келажаги, авлод
Библиографические ссылки
- Abdujalilov, M. I. Linguistic-cultural aspect of the study of phraseological units
- Ismailov, G. M. (2016). Phraseological picture of the world in the Turkic languages. ISJ Theoretical & Applied Science, 11(43), 5-7
- Ismailov, G. Anthropocentrism in phraseological picture of world (on the example of Uzbek, Kazakh and Karakalpak languages). 中国 湖 州 2022 № 4 (13), 137
- Исмаилов, Г. М. (2017). Лингвокультурологическое исследование гендерного стереотипа в тюркской фразеологии (на материале узбекского, казахскогои каракалпакского языков). Полилингвиальность и транскультурные практики, 14(1), 85-92
- Mirzayevich, I. G. Phraseologisms as a Representation of Culture, History, Folklore: Central Asian Languages (on Material of Uzbek, Kazakh and Karakalpak Languages)
- Xujaev, M. (2020). Mahmudkhuja Behbudiy as a leader of jadid reforms. The Light of Islam, 3, 39-47
Скачивания
Данные скачивания пока недоступны.